BÜYÜME BOZUKLUKLARI

Büyümenin değerlendirilmesinde en çok ağırlık ve boy birlikte kul­lanılırsa da süt çocuklarında ağırlık artması, bir yaşından sonra boy uza­ması en iyi ölçektir. En çok karşılaşılan, boy kısalığı yalanmalarıdır. Boy büyümesinin değerlendirilmesi için standart büyüme eğrileri kullamhr. Gerçekte her ülkenin toplumsal özellikleri gereği ayrı büyüme eğrileri kullanması daha uygundur. Türk çocukları için, A.B.D. beyaz ırk ve batı avrupa çocukları için kullanılan büyüme eğrileri kullandır. Standart bü­yüme değerleri:

1    — Ortalama ve ortadan sapma yöntemi,

2    — Persentü değerleri, olarak kullanılmaktadır. En çok kullanılan yön­tem ölçülerin persentil eğrileri olarak gösterilmesidir. Bunların elde edil­mesinde, longitudinal yöntemin daha sağlıklı olduğu düşünülmektedir. Doğumdan püberteye kadar belirli aralıklarla ölçümü yapılan aym kız ve erkek çocuklardan elde edilir. Çeşitli yaşlardaki orta değer %50 per­sentil değerini gösterir. Boy ve ağırlık bakımından %50 persentil değer­lerinde giden bir çocuğun, 4-5 yaşlarında %10 persentile düşmesi, büyü­meyi engelliyen bir etkenin araya girdiğine işaret sayılır. Bu etken bes­lenme bozukluğu, hastalık vb. olabilir.

Büyüme ve gelişme değerlendirilmesinde çeşitli ölçümler kullamhr.

A. — Büyümeyi değerlendirme ölçümleri; 1 — Ağırlık, 2 — Boy, 3 — Baş çevresi, 4 — Vücut bölümleri oranlan, 5 — Göğüs çevresi. En çok ağırlık, boy ve baş çevresi kullanıhr.

B — Gelişmeyi değerlendirme ölçümleri; 1 — Diş çıkarma ve değişme ya­şı, 2 — Kemik yaşı, kronolojik yaşın gidişi, 3 —Nöromotör ge­lişme, 4 — Zekâ ölçümleri, 5 — Cinsel gelişme.

BOY KISALIĞI

Boyun kısa kalmasında çeşitli nedenler vardır. Bunların bir ya da birkaçı birlikte bulunabüir.

1    — Kalıtsal etkenler,

2    — Beslenme bozuklukları,

3    — Yapısal gecikmeler,

4    — Psikososyal boy kısalığı,

11

5 -	- întrauterin büyüme geriliği	(IUBG),
6 -	- Kronik hastalıklar,
7 -	- Endokrin bozukluklar,
8 -	- Kromozom anomalileri,
9 -	- iskelet sistemi bozuklukları,
10 -	- Diğer nedenler.

1    — Kalıtsal Etkenler : Döllenme sonucunda çocuğun edindiği genetik yapı ve genler, gelişme ve büyüme potansiyelini belirlerler. Irk ve top­lumlara ilişkin ayrıcalıklar genetik yapıya bağlıdır. Kısa boylu anne ve babanm çocukları, kısa olmaya eğilimlidir. Anne ve babanın boylarına gö­re düzeltilmiş çocuk büyüme eğrileri de yapılmıştır.

2    — Beslenme bozuklukları : Beslenme yetersizliği önce ağırlığı, sonra da boy uzamasını etkiler. (Bak. Beslenme Bozuklukları). Beslenmenin iyi düzenlenmesi, bir dereceye kadar genetik yapıyı aşar.

3    — Yapısal gecikmeler : Normal doğan çocuklarda, kalıtsal ve beslen­meye bağlı nedenler olmadan boyca geri kalma ıgözlenebüir. Puberte za­manı gecikir. Akranlarına göre puberte gecikmesi ve boy kısalığı, ruhsal bunalımlara neden olabilir. Sonra puberte başlamasıyla boy normal sı­nırlara girer. Hormonal hipofonksiyon gözlenen olgular saptanmıştır.

4    — Psikososyal boy kısalığı : Bazı çocuklar, emosyonel gerginlikleri ve çevresel koşullara tepkileri sonucu akranlarından geri kalırlar. Kemik yaşı da geri kalmıştır ve diğer kardeşleri normaldir. Hipotalamo-hipofizer sistemde baskılanmayı düşündüren belirtiler vardır. Çocuğun ortam de­ğişi irmesiyle, normal boya eriştiği görülür.

5    — Interaııterin büyüme geriliği : Bebeklerin ağırlıkları beklenenin al­tındadır. Prematürelerle karıştırılmamalıdır. Anneye, plasentaya ve fe-tüse iüşkin nedenler bulunabilir. Annenin ağır beslenme bozuklukları ge­belik toksemilerinde intrauterin büyüme geriliği daha sıktır. Uterus için­de sürdürülen yavaş büyüme hızı, doğumdan sonra düzelmezse, bu ço­cuklar küçük boylu erişkinleri oluştururlar. Boyları kısa, kemik yaşları kronolojik yaşa uygun ve pubertede gecikme yoktur. Etkin bir tedavisi henüz bulunamamıştır.

6    — Kronik hasta'ıklar : Boy kısalığı görüldüğünde, çok zaman kronik hastalıkları aramak gerekir. Konjenital anomaliler ön sırada bulunurlar. Konjenital kalp hastalıkları, malapsorpsiyon sendromları, renal tübüler bo­zukluklar, kronik akciğer hastalıklarından bronşektazi-astma-kistik fib-

roz, S.S. Sistemi sekelleri başhcalarıdır. Tedavi edilebilenlerde normal dü­zeye erişme görülebilir.

7   — Endokrin bozukluklar : Büyük bir kısmı belirgin bir boy kısalığıy-la birliktedir. Büyüme hormonlarının eksikliği, hipotiroidi, diabetes mel-litus, Cushing sendromu, psödöhipoparatiroidi, erken püberte başlıcaları­dır.

8   — Kromozom anomalileri : Down sendromu (Mongolizm), Tumer send­romu gibi.

9   — İskelet sistemi bozuklukları : Boy kısalığı, vücut oranlarındaki de­ğişikliklerle birliktedir. Dış görünümle tanıya varılabilir. Önemli bir kıs­mını osteokondrodistrofiler oluşturur. Akondroplazi (Saray cücesi) gibi

ERKEK ÇOCUKLAR

	Ağırlık		Boy			BaşÇev		Göğüs Çev.
	kg.		can.			cm.		cm.
YAŞ	Ort.   S. Sapma		Ort.	S. Sapma		Ort.     S.	Sapma	Ort.   S.	Sapma
		Y	atar	fc	e n
Doğran	3.4	0.4	50.4		2.0	35.3	1.2	33.2	1.8
3 Aylık	6.5	0.7	61.1		2.3	40.8	1.2	40.6	1.7
6      "	8.5	O.S	67.3		2.4	44.0	1.0	44.0	1,8
9      "	9.8	1.0	72.0		2.4	45.8	1.0	46.5	2.2
12      '	10.8	1.1	76.1		2.5	47.1	1.1	47.9	2.1
18      "	12.2	1.2	82.6		2.6	48.8	1.1	49.9	2.1
			Aya	k t a
2 Yaşında	13.2	1.4	87.4		2.9	49.6	1.2	51.0	2.0
2i/2    "	14.3	1.5	92.2		3.2	50.1	1.2	51.9	2.0
3	15.2	1.6	96.4		? 4	50.4	1.2	52.7	2.2
					o.*
3i/2    "	16.3	1.8	100.2		3.6
4	17.3	2.0	104.0		3.8	51.0	1.2	54.0	2.3
4i/2    "	18.4	2.1	107.6		3.9
5	19.4	2.3	110.7		4.1	51.3	1.2	55.4	2.4
6	21.9	2.6	117.7		4.4	51.9	1.2	56.5	2.5
7	24.6	3.2	123.8		4.6			58.2	3.0
8	27.7	4.0	129.9		4.9	52.7	1.3
9	31.0	4.0	135.4		5.1			62.6	3.9
10	34.8	5.9	141.0		5.5	53.1	1.1
11	38.8	7.3	145.9		6.1			67.6	5.1
12	43.2	8.6	151.4		6.8
13	47.9	9.5	157.5		7.8			72.3	5.3
14	54.0	10.1	164.8		8.3
15        "	60.0	9.7	171.1		7.3			78.6	5.2
16	64.4	9.2	175.2		6.3
17	66.9	8.9	176.6		5.8			82.3	4.6

(Katkı, Hacettepe Pediatri BlUmdalı Başasistanlığı Bülteni)

17

KIZ ÇOCUKLAR

Ağırlık                                Boy                    BaşÇev.                       Göğüs Çev.

kg.                                  cm.                         cm.                                cm.

YAŞ               Ört    sTSapma           Ört     S. Sapma^- Ört     S. Sapma      Ort.   S. Sapma

Yatarken

Doğan               3.2            0.5           49.7               1.9          34.7             1.0            32.9            1.6

3 Aylık           5.9            0.7           59.2               2.1          40.0             1.2            39.8            1.7

6      "              7.7            0.8           65.5               2.3          42.9             1.2            43.2            1.9

9      "              8.9            1.0           70.2               2.5          44.7             1.2           45.6            1.9

12      •'             9.9            1.0           74.2               2.7          45.9            1.3            47.2            2.0

18      "             11.3            1.4         81.1               3.3          47.4             1.2            48.9            2.0

Ayakta

2  Yağında   12.5              1.4           86.1              3.2          48.2             1.4            50.3            2.2
2y₂    "          13.6             1.6               91.1            3.4          49.0              1.4             51.5       2.2

3        "          14.7            1.8           95.4               3fi-         49.3             1.3            52,1            2.4
3ı/₂    "          15.9             1.9              99.5            3.7

4                    16.9            2.1          103.3             3.9         49.9             1.3             53.5            2.6
4ı/₂    '•          18.1            2.4           107.2            4,2

5            '•           19.2            2.6           110.6             4.4          50.3             1.3            54.6            2.5

6            -          21.9            3.4           117.6             4.7          50.8             1.4             56.0            2.6

7            "          24.7            4.0           123.8             5.0                                              57.1            3.6

8            "          28.1           4.8            129.8             5.3          51.8            1.4

9            "          31.6            5.8           135.3            5.6                                               61.5           4.1

 

10                         "          35.4            6.7           141.0             5.9          53.0             1.4

11                         "          40.1            7.7           147.7             6.5                                              65.9            4.7

12                         "          45.5            8.5            154.2             6.8

13                         »          50.1            8.5           159.5            6.3                                               70.5            4.8

14            '^-           54.5            8.4           162.9             5.8

15                         "          57.4            8.3           164.8             5.5                                              72.8            4.6

16                         "          59.2            8.2           165.5             5.2

17                         •*           60.5            8.2           165.5             5.1                                              74.1            6.2

(Katkı, Hacettepe Pediatri BUimdalı Başasistanlığı. Bülteni)

Ağırlık artmasında belirli dönemler vardır.

1   — Doğum ağırlığı, kız-erkek ortalama 3200 gr du.

2   — Beş ay sonunda doğum ağırbğınm iki katı olur.

3   — Bir yaşında doğum ağırlığının üç katı olur.

4   — Üç yaşmda doğum ağırlığının dört katı olur.

5   — Beş yaşmda doğum ağırbğımn altı katı olur.

6   — On yaşında doğum ağırlığının on katı olur.

BOY

Çocuklarda boy büyümesini aylık olarak hesaplamak güç olmakta­dır. Doğumdan bir yaşına kadar olan dönem, en hızlı büyüme dönemi ola­rak görünmektedir. Bu hız ikinci yaş sonunda yavaşlamaktadır. Bu sı­rada oğlan çocukları kız çocuklanna göre, boyca 0.5 cm ve ağırlıkça 0.5 Kg kadar çok olabilemektedirler. tik yıl 25-30 cm, ikinci yıl 12 cm boy uzaması görülmektedir.

Ortalama boy uzama formülleri:   ('^50    persentillcre   göre)     (88)

0-12 aylar arasında, 50 cm      +      l'inci 3 ay 10 cm. oğlan. 9 cm kız

2'inci 3 ay 6 cm. oğlan, 6 cm. kız 3'üncü 3 ay 5 cm. oğlan, 5 cm. kız 4'üncü 3 ay 4 cm. oğlan, 4 cm. kız

2-6 yaş arasında; yaş X 5 + 80 — Boy cm

6-12 yaş arasında; yaş X 6 4- 77 = Boy cm

BAŞ

Başın muayenesi, süt çocuklarında çok önemlidir. Başın büyümesi, beynin büyümesiyle ilgilidir. Başın ölçülmesi 3'üncü ayda kesinlikle ya­pılmalıdır. Normalden sapmalar, nöromotör bozukluklar ya da anoma­lileri gösterir. Arka fontanel 6-8 haftada, ön fontanel 16-18 ayda kapa-nır, Sütürler klinik olarak 6-8 ayda. kapansalar da, erişkin oluncaya ka­dar kemikleşmezlcr.

Başın ölçümü; kaşların üzerinden, başın arkada en çıkıntılı nokta­sından geçirilen bir mezürle, baş çevresi dolanarak yapılır. Baş en hızlı büyüyen organdır. Ortalama olarak başın büyüme hızı;

Yenidoğaıı            33-35 cm

3'üncü ay                 40 cm  Büyüme    5 cm- 3 ayda

6'ıncı    "                  43 cm  Büyüme    3 cm- 3 ayda

12'inci   "                   46 cm  Büyüme    3 cm- 6 ayda

S

2 yaş                     48 cm    Büyüme    2 cm- 12 ayda

5    "                     50 cm    Büyüme   2 cm- 36 ayda

14    "                      54 cm    Büyüme    4 cm- 108 ayda

Baş çevresinin büyümesi, 6'ıneı aydan sonra gittikçe yavaşlar. Baş çevresinin (-2) ortadan sapması, mikrosefali olarak düşünülür. Makrose­fali ve hidrosefali, beyin içi olaylar nedeniyle büyümedir. Rikets'deki baş büyüklüğü, periyost kalmlaşmasındandır.

GÖĞÜS

Memeler hizasından ölçülür. Yenidoğanda baş ve göğüs çevresi or­talama olarak biri birine eşit gibidir, l'inci yaşda baş çevresini geçer.

Yenidoğan                    33-35 cm

12'inci ay                           47 cm

5 yaş                               55 cm

14 yaş                               74 cm

Riketsde başm büyümesine karşın, göğüs küçük kalır. Yenidoğanda pcktus ekskavatus ya da oektus karinatus görülmesi, kalıtsal olarak de­ğerlendirilmelidir.

Büyümede Vücut Oranları :

Baş-Vücut oranı : Yenidoğanda   vücudun   1/4'ü baş iken, erişkinde

1/8 ohır.

P.aş-Pubis/Pubis-Ayak oranı : Yenidoğanda 1.70, 10 yaşında 1, eriş­kinde 1 den küçüktür.

Oturma Yüksekliği/Boy uzunluğu : Yenidoğanda 0.70, 3 yaşında 0.57 dir. Ekstremite büyü meşinin geri kaldığı, hipotiroidi ve akondoplazi gibi durumlarda bu oranlar da geri kalmaktadır.

instroentestiııal Sistem :

Mide :  Yenidoğanda traıısvers durumdadır. Ortalama 10 yaşında ( kindeki dik durumuna ulaşır.

Karaciğer :  Palpasyon   sırasında   karaciğer,  mediyoklaviküler   çizgi üzerinde kosta kenarını çok zaman geçer. Hepatomegali sayılmaz. Bu vü­cut büyüklüğüne göre karaciğerin daha büyük olmasından ileri gelmek tedir. Yenidoğanda vücut ağırlığının 1/18-1/24'ü kadar, erişkinde 1/36'sı

9

BÜYÜME VE GELİŞME

Çocukluk çağım erişkinden ayıran en önemli özellik, sürekli büyü­me ve gelişme durumunda bulunmasıdır. Beslenme bozuklukları, enfek-

SÜT ÇOCUĞUNUN MUAYENE ZAMANLARI

Çocuk sağlığı ve hastalıkları bilim dalı, diğer ihtisas dallarından da­ha çok koruyucu yöntemlerle uğraşır. Çocuk doktorlarının yarıya yakın zamanları koruyucu uygulamalarla geçer. Sağlıklı bir gelişim sağlanma­sı için beslenme programları düzenlenmesi, belirli hastalıklara karşı aşı uygulanmaları ön sırada gelir. Erken tanı ve tedaviyle kalıcı sakatlıkla­rın önlenmesi önemli görevleri arasındadır.

Çocuklar belirli aralıklarla çocuk doktoruna götürülerek (67) kon­trol ettirmelidirler. Aşıları muntazam yapılmalıdır. Normal büyüme ve gelişme sırasında araya giren enfeksiyonlar, çocuğun geri kalmasına ne­den olabilir. Çocuk sağlığı, doğum öncesi annenin bakımıyla başlar. Bu dönemde, annenin çocuğa bakacak çocuk doktoru ya da Ana-Çocuk Sağ­lığı ile ilişki kurması çok yararlı olur.

Yeni doğan : Hayatın en tehlikeli dönemidir. Hastane de doğan bebek­ler, en az doğumdan sonraki 24 saat içinde ve hastaneden çıkarken ol­mak üzere 2 kez muayene edilerek, annelere öğütler verilmeli ve annele­rin kuşkuları giderilmelidir. Konjenital anomaliler, kalça çıkığı aranmalı, BCG yapılmalıdır. Doğal beslenecek olanlara ve yapay beslenecek olan­lara gerekli bilgi ve programlar verilmelidir. 1-3 hafta arasında ortaya çıkan olaylar ve kuşkular, anne üe ya da aileden biriyle görüşülerek ya da bebeğin muayenesiyle çözülmelidir.

30-40 Gün : Çocuğa tam bir fizik muayene uygulanır. Ağırlık, boy, baş çevresi, gerekliyse diğer ölçümler yapılarak persentilleri saptanır. Kalça çı­kığı kontrolü yapılır. BCG aşısı yoksa yaptırılır.

60-70 Gün : Çocuk muayeneye gelir. Ölçümleri yapılır. Persentilleri sap-tamr. Beslenmesi gözden geçirilerek, gerekli Öğütler verilir. DBT ve Po-üo aşısı uygulanır. Bu aşılara 3'üncü ayda başlamak da mümkündür.

ÇOCUKTAN ANA-BABAYA MEKTUP

Sevgili anneciğim, Babacığım,

Bütün duygu ve düşüncelerimi dile getirebilseydim, size şunları söy­lemek isterdim :

Sürekli bir büyüme ve değişme içindeyim. Sizin çocuğunuz olsam da sizden ayrı bir kişilik geliştiriyorum. Beni tanımaya ve anlamaya çalışın.

Deneme ile öğrenirim. Bana ayak uydurmakta güçlük çekebilirsiniz. Bana oyunda, arkadaşlıkta ve uğraşlarımda özgürlük tanıyın. Beni her yerde, her işimde korumaya çalışmayın. Davranışlarımın sonuçlarım ken­dim görürsem daha iyi öğrenirim. Bana yanılma payı bırakın. Kendi işimi kendim görmeye alıştırın. Büyüdüğümü başka nasıl anlarım?

Büyümeyi çok istiyorsam da ara sıra yaşımdan küçük davranmak­tan kendimi alamıyorum. Bunu önemsemeyin. Ama siz beni şımartmayın. Hep çocuk kalmak isterim sonra. Her istediğimi elde edemeyeceğimi bi­liyorum. Ancak siz verdikçe almadan edemiyorum. Bana yerli yersiz söz de vermeyin. Sözünüzü tutmayınca sizlere güvenim azalıyor.

Beni dinleyin. Öğrenmeye en yatkın olduğum anlar, soru sorduğum anlardır. Açıklamalarınız kısa ve özlü olsun.

Öğütlerinizden çok davranışlarınızdan etkilendiğimi unutmayın. Be­ni eğitirken ara sıra yanlışlar yapabilirsiniz. Bunları çabuk unuturum. Ancak birbirinize saygı ve sevginizin azaldığım görmek beni yaralar ve sürekli tedirgin eder.

Çok konuşup çok bağırmayın. Yüksek sesle söylenenleri pek duy­mam. Yumuşak ve kesin sözler bende daha iyi iz bırakır. "Ben senin yaşında iken            " diye başlayan söylevleri hep kulak ardına atarım.

Küçük yanılgılarımı büyük suçmuş gibi başıma kakmayın. Beni kor­kutup sindirerek, suçluluk duygusu aşılayarak uslandırmaya çalışmayın. Yaramazlıklarım için beni kötü çocukmuşum gibi yargılamayın. Yanlış davranışım üzerinde durup düzeltin. Ceza vermeden önce beni dinleyin. Suçumu aşmadığı sürece cezama katlanabilirim.

Beni yeteneklerimin üstünde işlere zorlamayın. Ama başarabileceğim işleri yapmamı bekleyin. Başarmam için beni destekleyin. Hiç değilse ça­bamı övün. Bana güvendiğinizi belli edin. Beni başkalarıyla karşılaştır­mayın, umutsuzluğa kapılırım.

Benden yaşımın üstünde olgunluk beklemeyin. Bütün kuralları bir­den öğretmeye kalkmayın. Bana süre tanıyın. Yüzde yüz dürüst davran­madığımı görünce ürkmeyin. Beni. köşeye sıkıştırmayın, yalana sığınmak zorunda kalırım. Sizi çok bunalttığım sırada bile soğukkanlılığınızı yitir-meyüı. Kızgınlığınızı haklı görebilirim, ama beni aşağılamayın. Hele baş­kalarının yanında onurumu kırmayın. Unutmayın ki ben de sizi yaban­cıların yanında güç durumlara düşürebilirim.

Bana haksızlık ettiğinizi anlayınca açıklamaktan çekinmeyin. Özür dileyişiniz size olan sevgimi azaltmaz. Tersine, beni size daha çok yaklaş­tırır.

Aslında ben sizleri olduğunuzdan daha iyi görüyorum. Bana kendi­nizi yanılmaz ve erişilmez göstermeye çabalamayın. Yanıldığınızı görün­ce üzüntüm büyük olur.

Biliyorum, ara sıra sizi üzüyorum, belki de düş kırıklığına uğratıyo­rum. Bana verdikleriniz yanında benden istediklerinizin çok olmadığını da biliyorum. Yukarıda sıraladığım istekler size çok geldiyse bir çoğundan vazgeçebilirim. Yeter ki beni ben olarak seveceğinize olan inancım sar­sılmasın.

Benden, "örnek çocuk" olmamı beklemezseniz, ben de sizden kusur­suz anne-baba olmanızı beklemem. Sevecen ve anlayışlı olmanız bana ye­ter.

Sizin çocuğunuz olarak doğmak elimde değildi. Ama seçme hakkım olsaydı, sizden başka kimeenin çocuğu olmak istemezdim.

Sevgiler. Çocuğunuz

(Bu mektup Prof. Dr. Atalay Yörükoğlu tarafından yazılmıştır.)

9.  Prensip : Çocuk her çeşit ihmal, zorbalık ve başkalarının boyun­
duruğumdan korunmalıdır. Ne biçimde olursa olsun, sömürüye uğrama-
malıdır. Uygun en az yaşı bulmadan, bir işe alınmamalıdır. Sağlığına,
eğitimine zararlı, fizik ve mental veya moral gelişmesini engelleyen hiç
bir işi yüklenmek ve yapmak zorunda bırakılmamalıdır.

10.  Prensip : Çocuk ırk, din veya diğer biçimsel ayırımlara yol açan
bütün uygulamalardan korunmalıdır. Milletler arasında anlayış, hoşgö­
rü ve yakınlık havası içinde, barış, evrensel kardeşlik ve kendi eşitleri­
ne, yetenek ve enerjisini adayabilmek duygusu içinde büyütülmelidir.

BESLENMENİN ÜLKE BAKIMINDAN ÖNEMİ

Bir ülkenin yetişen genç ve sağlıklı kuşaklara sahip olması, gelece­ğinin güvencesidir. "Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur" deyimi, bu­nun en güzel açıklamasıdır.

Ülke çapında bilimsel bir beslenme düzenine girebilmek için, önce­likle iki engel karşımıza çıkmaktadır. 1 — Ekonomik engeller, 2 — Eği­timsel engeller. Bu iki engel her ne kadar ayrı görünüyorsa da, birbiriy­le çok yalan ilişki içindedir. Bazen birinin, bazen diğerinin üstün oldu­ğunu düşünmek olanağı varsa da, ikisinin birden altedilmesi başarıyı sağ­layacaktır. Bu iki engel de, uzun süreli çabaların ve önlemlerin sürdürül-mesiyle aşılabilir.

Bilimsel kanıtlar, yüksek insan düzeyinin çocukluk dönemi beslenme­sinden kaynaklandığım göstermektedir. Bu gün hayranlıkla seyrettiğimiz ileri ülkeler, bu gerçeği yüz yıl önce anlamış ve bu yönde çalışmaya baş­lamışlardır. Türkiye'de de bu doğrultuda gelişen düşünceleri ve hareket­leri ümitle izlemekteyiz.

"Beslenme - Beyin Gelişimi İlişkisi" konusunda değinüdiği gibi, ge­beliğin son 3 ayında ve doğumdan sonraki 6 ayda bebeklerin uğradıkları beslenme bozukluklarının, tedavisi olanaksız zekâ geriliklerine neden ol­dukları görülmektedir. Boy ve ağırlık bakımından oluşan bedensel ge­rilikte giderilememektedir. Zekâ bakımından geri, kavruk bireylerden olu­şan bir ulusun, uluslararası alandaki başarısını tasarlamak zor değildir.

Ülke beslenme sorunları, ancak devlet ve ulusun birlikte çözebilecek­leri boyutlardadır. Sağlık Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı temel ağır­lığı birlikte üstlenmelidirler. Öncelikle öğretmen Okulları'ndan başlana­rak dengeli beslenme öğretilmelidir. îlk okulu bitiren bir öğrenci den­geli beslenmenin bilincine varmış olmalıdır. Kendi olanakları içinde en iyi biçimde bir düzenleme yapabilmelidir. Her türlü basın ve yayın or­ganlarının yardımı ve katkısı sağlanmalıdır.